يافت ، زيرا كه اين خطبه بخشى است از نامه‌اى مفصّل كه مرحوم كلينى در كتاب الرّسائل « 1 » آن را نقل كرده است كه امام عليه السّلام پس از بازگشت از جنگ نهروان نامه را نوشت و دستور داد آن را براى همهء مردم بخوانند ، زيرا تحريكاتى از سوى منافقان شروع شده بود و جمعى نزد آن حضرت آمدند و گفتند : شما دربارهء ابوبكر و عمر و عثمان چه مىگوييد ؟ امام فرمود : با اينكه مىدانم اين سؤال در شرايط كنونى كه ما گرفتار شاميان ستمگر هستيم سؤال بىجايى است با اين حال پاسخ شافى و كافى براى سؤال شما مىنويسم كه بر همه مردم بخوانند . سپس آن نامهء تاريخى كه قريب بيست صفحه است مرقوم داشت و دستور داد در نماز جمعه براى مردم بخوانند . هنگامى كه سخن امام عليه السّلام به مسئلهء قتل عثمان و سپس بيعت با او فرامىرسد و مردم با هجوم بىسابقه‌اى براى بيعت به سوى آن حضرت مىروند ، امام شرح آن را در جمله‌هاى كوتاه و پرمعنايى كه خطبهء بالا را تشكيل مىدهد بيان مىكند و به دنبال آن نيز حوادث ديگرى را كه روى داد تشريح مىنمايد تا بهانهء بهانه‌جويان قطع شود . دربارهء هجوم پرشور و بىسابقه مردم براى بيعت امام عليه السّلام در خطبه‌هاى ديگر نهج البلاغه نيز سخنان جالبى دارد از جمله در خطبهء شقشقيه ( خطبهء 3 ) و خطبهء 137 . * * *

--> ( 1 ) . مرحوم علّامهء مجلسى در آغاز جلد 30 بحار الانوار اين رساله ( نامه ) را به طور كامل آورده است .